Üstün Akmen Kimdir?

Üstün Akmen

Tiyatro eleştirmeni, Yazar

2 Temmuz 1943’te İstanbul, Üsküdar’da doğdu. Şişli 19 Mayıs İlkokulu’nu, İtalyan Lisesi’ni, Ticaret Okulu’nu ve İstanbul İktisat Fakültesi’ni bitirdi.

60’lı yıllarda Atilla Berkan, Şerif Yüzbaşıoğlu ve Ergun Özer orkestralarında profesyonel şarkıcılık yaptı, ağırlığı İtalyan müziğinden oluşan repertuarıyla ve TRT İstanbul Radyosu’ndaki haftalık emisyon ile İTÜ’nün canlı yayımlanan televizyon programlarıyla ün yaptı.

1969 – 1970 yıllarında Koç Grubu şirketlerinden Koçtaş Ticaret A.Ş.’de çalıştı. 1971 yılında aynı grubun o yıl kurulan Ram Dış Ticaret A.Ş.’ye Mali ve İdari İşler Müdürü olarak atandı. 1984 yılında Tekfen Dış Ticaret A.Ş.’ye Genel Müdür Yardımcısı olarak geçti, Türkiye’de yapılan mal ve hizmet teslimlerinde, mal veya hizmeti teslim alanın, teslim edene ödediği vergi olarak tanımlanan Katma Değer Vergisi (KDV) ile ilgili 3065 sayılı yasanın dış ticarette uygulanmasına değin Türkiye sathında ihracatçılar nezdindeki pek çok toplantıya başkanlık yaptı. 1995 yılında Cumhuriyet Gazetesi bünyesinde kurulan Medya Tanıtım, Dağıtım, Geliştirme A.Ş.’nin paydaşı, Yönetim Kurulu Başkanı ve Genel Müdürü oldu. Yanı sıra Cumhuriyet Gazetesi Yönetim Kurulu üyeliği de yaptı.1997’de Cumhuriyet Gazetesi Genel Müdürlüğünü ve Cumhuriyet Kitap Kulübü’nün Başkanlığını, bu arada da “Cumhuriyet Kitapları”nın Genel Yayın Yönetmenliğini üstlendi. 2001 yılında Cumhuriyet Gazetesi’nden ayrıldı, bir yılı aşkın bir süre İstanbul Şehir Tiyatroları’nda Medya ve İzleyici Koordinatörü, Genel Yayınlar Yönetmeni olarak çalışma yaşamını sürdürdü. 28 Ocak 2002 tarihinde (sonradan topluca istifa eden) Sema Pişkinsüt liderliğindeki Toplumcu Demokratik Parti’nin kuruluşunda Erdal Öz, Mehmet Güleryüz, Zeynep Tanbay, Vedat Sakman, Vecdi Sayar gibi isimlerle “Kurucu Üye” olarak yer aldı.

Akmen, bir süre de Can Yayınları’nın Genel Müdürlüğünü yaptı. Fenerbahçe Spor Kulübü’ndeyse 1986 – 1989 döneminde Denetleme Kurulu Başkanı; 2 dönem Yönetim Kurulu Sayman Üyesi ve 1 dönem de Yönetim Kurulu Başkan Danışmanı olarak görev aldı. Kulübün Genel ve Yüksek Divan Kurullarının üyesiydi.

Üstün Akmen, 1961 yılından ölümüne dek yazdı. Önce “Evrim”, “Dönem”, “Yeni Ufuklar”, “Yeni İnsan”, “A” gibi dergilerde öykü, poeme-prose ve denemeleri yayımlandı. Sonra “Soyut”ta göründü. Biçimde serbestlik, düş gücü ve özgür bir anlayışı benimsedi. 1970’li ve 80’li yıllarda ekonomi dergilerinde, “Milliyet”, “Güneş” gazetelerinde yayımlanan Türk ekonomisi, dış ticaret, vergicilik konularındaki inceleme yazılarına kendi deyimiyle “edebiyat bulaştırdı.” Mart 2012 tarihine kadar “Tiyatro… Tiyatro” dergisinin her sayısında eleştirileri yayımlandı. Uzun yıllar, Milano’da yayımlanan ünlü sahne sanatları dergisi “Il Sipario”da İstanbul’da sahnelenen opera-bale-tiyatro eserlerini tanıttı ve eleştiri yazıları yazdı. TEB Oyun Dergisi, Evrensel’deki “Gözlemevi” köşesinde ve çeşitli internet sitelerinde tiyatro eleştirileri düzenli olarak yayımlandı. Müzik yazıları ise Andante Dergisi’nde yayımlandı. 2009’da Centro Sperimentale Teatrale’in davetlisi olarak Napoli’de biri “Tiyatroda Eleştiri”, diğeri “Günümüz Dünya Tiyatrosu” konularında iki panele, ayrıca “Tiyatro Sanatında Kültürlerarasılık, Kültürler Etkisinde Oyunculuk” üzerine düzenlenen bir de sempozyuma katıldı.

Yaşar Kemal, Şükran Kurdakul ve Alpay Kabacalı’dan sonra dört buçuk yılı aşkın bir süre dünyanın en büyük yazar örgütü Uluslararası P.E.N. Kulüpleri Federasyonu Türkiye Merkezi’nin Genel Başkanlığını üstlenmiş olması ve bu kurumdaki uluslararası başarılarıyla da tanındı. 2006’dan vefatına dek UNESCO’nun saygın sivil toplum kuruluşlarından Uluslararası Tiyatro Eleştirmenleri Birliği Türkiye Merkezi’nin Genel Başkanlığını üstlendi. “Afife Tiyatro Ödülleri”; “Tiyatro… Tiyatro… Dergisi Tiyatro Ödülleri”, “İsmet Küntay Tiyatro Ödülleri”, “Terakki Vakfı Gençlik Tiyatroları Festivali”, “Dil Derneği Kerim Afşar Ödülleri”nde jüri üyeliklerinde bulundu. 2006’dan vefatına kadar (2015) “Sadri Alışık Tiyatro Oyuncu Ödülleri” ve Uluslararası Lions Çoğul Yönetim Çevresi 118 Konfederasyonu tarafından düzenlenen “Lions Tiyatro Ödülleri” Seçici Kurulları Başkanlığı görevlerini sürdürdü.

“International Theatre Institute –ITI” (Uluslararası Tiyatro Enstitüsü)’ın “The World of Theatre” başlıklı kitabında Türk tiyatrosunun 2007-2008 dönemini değerlendirmesi yayımlandı. 2010 yılında Dario Fo, 2011 yılında Roberto Tessari, 2012 yılında Miguel Romero Esteo tarafından kaleme alınan Dünya Commedia Dell’arte Günü bildirilerine 2013 yılında onun da mesajı eklendi. Ayrıca 2420. Bölge Rotary Kulüpleri’nin önerisi üzerine 1995 yılında Rotary International tarafından yöresine, yurduna, ulusuna ve dünyaya sahip çıkanlardan olduğu gerekçesiyle “Paul Harris Dostluk Ödülü”ne; 2001 yılında mesleğindeki yüksek başarısı ve bunu toplumla paylaşması nedeniyle Rotary Bebek Kulübü tarafından “Yılın Meslek Hizmet Ödülü”ne; işini ve mesleğini topluma hizmet fırsatı görerek kesintisiz olarak, yılmadan büyük bir ciddiyet, özveri ve sevgi ile gerçekleştirdiği gerekçesiyle 2011 yılında Süleymaniye Rotary Kulübü tarafından “Üstün Hizmet Ödülü”ne değer görüldü. 2008 yılında “Anadoluya Yüzünü Dönen Tiyatro Eleştirmeni/Aydın Üstüntaş Ödülü”ne; 2010 yılında ulusal kültürümüzü korumayı, yaşatmayı ve bu yolla çağdaş kültüre ulaşmayı ilke edinmiş Troya Folklor Araştırmaları Derneği’nin, bu yönde emeği geçmiş, yıllarını kültürümüzü araştırmaya, zenginleştirmeye, gelecek kuşaklara aktarmaya adamış; uğraşlarını ve başarılarını çeşitli alanlarda sergileyerek; çağdaş, demokratik, laik kültürümüzün oluşumuna katkıda bulunmuş bilim insanı sanatçı ve kurumlara her yıl geleneksel olarak verdiği ödüle değer görüldü. 2011’de, Hacettepe Üniversitesi Ankara Devlet Konservatuarı Tiyatro Anasanat Dalı Başkanlığı’nca, Türk tiyatrosunun usta ismi Cüneyt Gökçer anısına düzenlenen “75. Yıl Cüneyt Gökçer-En İyi Tiyatro Eleştirmeni Ödülü” verildi. Aynı yıl, Saint Petersburg’daki Avrupa Tiyatro Festivali’nde Türkiye’yi temsil etti. 50. Yazarlık Yılı 10. Pera Festivali etkinliklerinden biri olarak 2011’de Beyoğlu Küçük Sahne’de kutlandı. Birçok sosyal kulüp, vakıf ve dernek, valilikler, kamu kuruluşları, okullar, üniversiteler, sendikalar ve belediyeler ile özel ve amatör tiyatrolar tarafından verilmiş olan başarı belgesi, katılım belgesi, teşekkür belgelerine sahiptir. Kendisi, Ordu ilinin tanıtımı için özveri ile yapmış olduğu gönüllü çabalarından dolayı Ordu Belediye Meclisi’nin aldığı kararla 2013‘te fahri hemşehri ilan edilmiştir.

Eserleri

  • Çarşafın Gizlediği Dişilik, Yalçın Yayınları, Ağustos 1992
  • Suçsuz Laleler, Milliyet Yayınları, Sonbahar 1996
  • Bir Günlük Dost, Cumhuriyet Kitapları, Ekim 1998
  • Kör Bakkalın Gözleri “Senfonik Bir Öykü”, Aksoy Yayıncılık, Ekim 1999, 2.Baskı Haziran 2000
  • Yarim Nereyi Mesken Tuttun “Öyküsel Duygusallık”, Aksoy Yayıncılık, Kasım 2000
  • Veee Perdeee, 1999 / 2000 Sezonu Tiyatro Eleştiri ve Değerlendirmeleri, Broy Yayınları, Kasım 2000
  • Üçüncü Zil 2000 / 2001 Sezonu Tiyatro Eleştiri ve Değerlendirmeleri, Broy Yayınları, Ekim 2001
  • Maskenin Öteki Yüzü 2001 / 2002 Sezonu Tiyatro Eleştiri ve Değerlendirmeleri, Broy Yayınları, Kasım 2002
  • Provasız Hayat, Epsilon Yayınları, Şubat 2005
  • Bay Kuş “Denemeler”, Evrensel Basın Yayın, Nisan 2008
  • Yüzde 100 Tiyatro, 2009 / 2010 Sezonu Tiyatro Eleştiri ve Değerlendirmeleri, Mitos-Boyut Yayınları, ekim 2010
  • Tiyatroda Ayna Var, 2010 / 2011 Sezonu Tiyatro Eleştiri ve Değerlendirmeleri, Artshop Yayınları, Ekim 2011
  • Yazı Uçtu Sahneye Kondu, 2011 / 2012 Sezonu Tiyatro Eleştiri ve Değerlendirmeleri, Mitos-Boyut Yayınları, Ocak 2013